Υπηρεσίες γενικού –κοινωνικού ενδιαφέροντος

Παίζουν σημαντικό ρόλο, στη διασφάλιση της κοινωνικής, οικονομικής και γεωγραφικής συνοχής, σ’ όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση και είναι βασικής σημασίας, για την αειφόρο ανάπτυξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όσον αφορά την απασχόληση, την ενσωμάτωση στην κοινωνία, την οικονομική ανάπτυξη και την ποιότητα του περιβάλλοντος. Αν και ο σκοπός και η οργάνωσή τους διαφέρουν, σημαντικά, ανάλογα με την ιστορία και τον πολιτισμό των κρατικών παρεμβάσεων, μπορούν να οριστούν και ως οικονομικές υπηρεσίες, τις οποίες οι δημόσιες αρχές ορίζουν ως υπηρεσίες γενικού – κοινωνικού ενδιαφέροντος και υπόκεινται σε συγκεκριμένες υποχρεώσεις, από την πλευρά του δημοσίου. Αυτό σημαίνει ότι είναι σημαντική ευθύνη των δημόσιων αρχών, να αποφασίσουν τη φύση και το σκοπό των υπηρεσιών γενικού – κοινωνικού ενδιαφέροντος. Οι δημόσιες αρχές μπορούν να προμηθεύουν οι ίδιες αυτές τις υπηρεσίες ή να τις αναθέσουν σε άλλους φορείς, δημόσιους ή ιδιωτικούς, οι οποίοι μπορεί να είναι κερδοσκοπικές ή μη κερδοσκοπικές επιχειρήσεις. Ταυτόχρονα, οι προμηθευτές αυτών των υπηρεσιών πρέπει να σέβονται τους κανόνες, που τέθηκαν, από την Ευρωπαϊκή Συνθήκη και την Ευρωπαϊκή Νομοθεσία, για αυτές τις υπηρεσίες. Επιπλέον, αρκετές επιχειρήσεις που παρέχουν υπηρεσίες γενικού – κοινωνικού ενδιαφέροντος υπόκεινται, πλέον, σε ευρωπαϊκές οδηγίες, που θεσμοθετούν τις υπηρεσίες αυτές, ανα τομέα. Σε συνεργασία, λοιπόν, με εθνικές, περιφερειακές και τοπικές αρχές, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει να παίξει ένα σημαντικό ρόλο: Πρέπει να διαμορφώσει τις αρχές και τις συνθήκες, για τη λειτουργία αυτών των υπηρεσιών. Αυτή η κοινή ευθύνη αντικατοπτρίζεται στη Συνθήκη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και υπογραμμίζεται στο Πρωτόκολλο, για τις υπηρεσίες γενικού – κοινωνικού ενδιαφέροντος, που επισυνάφτηκε η Συνθήκη της Λισσαβόνας. Δύο ομάδες των υπηρεσιών αυτών μπορούν να διακριθούν, ανάλογα με τους ευρωπαϊκούς κανόνες, που τις διέπουν:

• Υπηρεσίες γενικού οικονομικού ενδιαφέροντος. Η παροχή και η οργάνωση αυτών των υπηρεσιών υπόκεινται, στους κανόνες της εσωτερικής αγοράς και του ανταγωνισμού, εφόσον οι δραστηριότητες είναι οικονομικής φύσης. Η παροχή αυτών των υπηρεσιών από μεγάλες επιχειρήσεις, μέσω δικτύων έχουν μια ξεκάθαρα Ευρωπαϊκή διάσταση, όπως π.χ. οι τηλεπικοινωνίες, το ηλεκτρικό ρεύμα, το φυσικό αέριο, οι μεταφορές και οι ταχυδρομικές υπηρεσίες, υπόκεινται σε συγκεκριμένο ευρωπαϊκό νομοθετικό πλαίσιο. Παρόμοια, συγκεκριμένες οπτικοακουστικές υπηρεσίες υπόκεινται σε ειδική ευρωπαϊκή νομοθεσία, όπως «Η οδηγία για την Τηλεόραση χωρίς Σύνορα». Άλλες υπηρεσίες γενικού – κοινωνικού ενδιαφέροντος, όπως αυτές της διαχείρισης των απορριμμάτων, της προμήθειας του νερού ή της διαχείρισης του νερού δεν υπόκεινται, σε νομοθεσία, σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Παρόλα αυτά, ειδικοί κοινοτικοί κανόνες, όπως οι κανόνες για τις δημόσιες προμήθειες, την προστασία του περιβάλλοντος, την προστασία των καταναλωτών, έχουν εφαρμογή, σε κάποιες από αυτές τις υπηρεσίες. Επιπλέον, κάποιες άλλες υπηρεσίες γενικού – κοινωνικού ενδιαφέροντος υπόκεινται, στο νομοθετικό πλαίσιο, που καθιερώθηκε με την οδηγία 2006/123EC, για τις υπηρεσίες στην Εσωτερική Αγορά.
• Μη οικονομικές υπηρεσίες: Αυτές οι υπηρεσίες, για παράδειγμα, οι παραδοσιακά θεωρούμενες δημόσιες υπηρεσίες, όπως αστυνομία, δικαιοσύνη και συνταγματικά κατοχυρωμένες υπηρεσίες κοινωνικής ασφάλισης δεν υπόκεινται σε συγκεκριμένη ευρωπαϊκή νομοθεσία, ούτε καλύπτονται, από τους κανόνες, για την εσωτερική αγορά και τον ανταγωνισμό, που αναγράφονται στη Συνθήκη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Κάποιες πτυχές της οργάνωσης αυτών των υπηρεσιών υπόκεινται, σε άλλους κανόνες της Συνθήκης, όπως αυτός της αρχής της μη διάκρισης των πολιτών.

Η έννοια των υπηρεσιών γενικού – κοινωνικού ενδιαφέροντος έχει εξελιχθεί, στα τελευταία χρόνια. Χαρακτηρίζεται από μια αυξανόμενη απελευθέρωσή τους, σε συνδυασμό με δικλείδες ασφαλείας, για τους καταναλωτές. Για τις υπηρεσίες αυτές, έχει αρχίσει ένας έντονος διάλογος, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ο οποίος αφορά το ευρωπαϊκό σύστημα αξιών και την ιδιότητα και προστασία τους Ευρωπαίου Πολίτη. Χαρακτηριστικά των υπηρεσιών αυτών αποτελούν η προσβασιμότητα των πολιτών σε αυτές, η προσιτότητα των τιμών τους και η ποιότητά τους.

Στην Ελλάδα χρησιμοποιούμε διάφορες ονομασίες, για τις υπηρεσίες αυτές: Υπηρεσίες κοινωνικού ενδιαφέροντος, Υπηρεσίες κοινής ωφέλειας, Υπηρεσίες του ευρύτερου δημόσιου τομέα κ.λπ.