Η ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΟΠΟΙΗΣΗ

Πρίν δύο δεκαετίες η πλειοψηφία αυτών των υπηρεσιών οργανώθηκε μέσω των κρατικών ή ελεγχόμενων από το κράτος μονοπωλίων. Οι κυβερνήσεις αποδέχτηκαν την υποχρέωση να εξασφαλίσουν καταναλωτική» πρόσβαση σε αυτές τις υπηρεσίες και να επηρεάσουν τα επίπεδα τιμών, μεταξύ άλλων στόχων. Πολλές κυβερνήσεις επιχορήγησαν αυτά τα μονοπώλια, έθεσαν τις τιμές μέσα από διατάγματα κ.λπ. Αυτή η πολιτική συνέβαλε ώστε να εξασφαλιστεί πρόσβαση στις ουσιώδεις υπηρεσίες για όλους τους καταναλωτές.

Αυτές τις υπηρεσίες προχωρούν σε μια διαδικασία θεμελιωδών αλλαγών. Αυτές οι αλλαγές έχουν προκληθεί από την τεχνολογική ανάπτυξη, την παγκοσμιοποίηση και τη φιλελευθεροποίηση. Οι ελεγχόμενες από το κράτος επιχειρήσεις ιδιωτικοποιούνται, οι νέες επιχειρήσεις αναπτύσσουν τώρα αυτούς τους τομείς της αγοράς, και αναπτύσσεται νομοθεσία για το θεμιτό ανταγωνισμό. Παρατηρούμε σημαντικές αλλαγές στη δομή του ανταγωνισμού και της ιδιοκτησίας. Ο ανταγωνισμός, εντούτοις, εμποδίζεται από το γεγονός ότι οι περισσότεροι από τους τομείς είναι μονοπωλιακοί.

Για παράδειγμα , η μεταφορά, η ενέργεια, και, ως ένα ορισμένο βαθμό, τα οπτικοακουστικά μέσα και τομείς των τηλεπικοινωνιών διανέμονται από ένα φυσικό πλέγμα της υποδομής όπως είναι οι δρόμοι, ράγες, γέφυρες, καλώδια. Με αυτή την προοπτική, η πρόκληση είναι να εξασφαλιστεί ένας καθορισμένος με σαφήνεια περιορισμός του φυσικού μονοπωλίου σε κάθε τομέα και να εξασφαλιστεί ότι όλα τα τμήματα λειτουργούν προς όφελος των καταναλωτών. «Τώρα που μπορεί η υποδομή δικτύων (σιδηροδρομικές γραμμές, τηλεφωνικά καλώδια, σωληνώσεις κ.λπ.) να διαχωριστεί από τις υπηρεσίες στους πελάτες, οι ανταγωνιστικές συνθήκες στην αγορά έρχονται πιό κοντά.» θεωρεί Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Πολλές από τις Υπηρεσίες κοινής ωφελείας περιλαμβάνουν και το στοιχείο του φυσικού μονοπωλίου. Εάν δεν υπάρξει κατάλληλος κανονισμός, ή ο ισχύων κανονισμός δεν εφαρμόζεται κατάλληλα, ένας ιδιώτης φυσικός μονοπωλητής μπορεί να μην έχει το κίνητρο για να διατηρήσει την ανοικτή πρόσβαση στην υποδομή ή/και για να εξασφαλίσει διασύνδεση με δίκαιους και ανοικτούς όρους.

Πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι μειωμένος ανταγωνισμός, οδηγεί σε συνεργασίες μεταξύ των φορέων αγοράς. Αυτό μπορεί να έχει μια αρνητική επίπτωση στην πρόσβαση, τις τιμές και την ποιότητα. Ακόμη και στους τομείς όπου ο ανταγωνισμός εισάγεται ευκολότερα, δεν είναι βέβαιο ότι οι μεμονωμένοι καταναλωτές θα συγκεντρώσουν τα θετικά οφέλη όταν εμφανίζεται η φιλελευθεροποίηση. Για παράδειγμα, οι μειώσεις τιμών μπορεί να μην φθάσουν στους καταναλωτές. Αυτό έχει συμβεί στον τομέα των τηλεπικοινωνιών όπου οι πτώσεις στις διεθνείς κλήσεις δεν είχαν πάντα μια θετική επίδραση στην πλειοψηφία των τοπικών καταναλωτών, επειδή οι τιμές των σταθερών δαπανών και των τοπικών κλήσεων δεν συνδέθηκαν με αυτές τις μειώσεις.

Επίσης, ένας μεγαλύτερος αριθμός προμηθευτών δεν σημαίνει αυτόματα έναν μεγαλύτερο αριθμό υπηρεσιών για τους καταναλωτές. Αυτό οφείλεται είτε στην ομοιόμορφη φύση μερικών από αυτές τις υπηρεσίες, π.χ. το νερό είναι νερό , είτε με τις ομοιόμορφες αθέμιτες εμπορικές πρακτικές, όταν μερικές επιχειρήσεις συμφωνούν μεταξύ τους και διαστρεβλώνουν έτσι τον ανταγωνισμό και βλάπτουν τους καταναλωτές.

Η φιλελευθεροποίηση υποστηρίζει τη στενή σύνδεση των τιμών με τις δαπάνες. Αρνείται επίσης τις επιχορηγήσεις. Το αποτέλεσμα μπορεί να είναι μεγαλύτερη επιλογή και χαμηλότερες τιμές για μερικών ομάδων καταναλωτών. Αφ’ ενός, άλλες ομάδες μπορούν να αδικηθούν μέσω των υψηλότερων τιμών και του αποκλεισμού. Γί αυτό η Επιτροπή υιοθέτησε το «Πακέτο Altmark», το 2005.

Το μεγάλο ερώτημα είναι, εάν η αγορά μπορεί από μόνη της να λύσει τα προβλήματα του αποκλεισμού. Υπάρχει ο φόβος ότι μερικές ουσιώδεις υπηρεσίες δεν θα φτάσουν σε όλους τους καταναλωτές σε τιμές που μπορούν να αντέξουν οικονομικά. Ιδιαίτερα, οι άνθρωποι με χαμηλό εισόδημα, ή εκείνοι που ζουν στις περιοχές όπου η υποδομή είναι ακριβή, είναι πιθανό να βρεθούν ανίσχυροι να αντέξουν οικονομικά την πρόσβαση στις ουσιώδεις υπηρεσίες.

Επίσης, ορισμένες ομάδες καταναλωτών που αντιμετωπίζονται ως ασύμφορη οικονομική δύναμη, να μην έχουν την ευκαιρία να έχουν τα οφέλη των χαμηλότερων τιμών.

Μερικές ουσιώδεις υπηρεσίες δεν είναι οικονομικά βιώσιμες και, αν δεν υπάρξει κρατική μέριμνα . δεν θα προσφερθούν στην αγορά καθόλου. Το αποτέλεσμα είναι ότι η επιλογή προσφοράς μπορεί να περιοριστεί ή να είναι ανύπαρκτη. Για παράδειγμα, ένας προμηθευτής μεταφορών σε μια φιλελευθεροποιημένη βιομηχανία, δεν μπορεί να επιλέξει να προσφέρει τις υπηρεσίες του σε διαδρομή χαμηλής χρήσης και ανάγκης.. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο ο όρος «καθολικές υπηρεσίες» μονογραφήθηκε στην Ευρωπαϊκή Ένωση.