Geschiedenis

De diensten van algemeen belang vormen een sleutelelement van het Europees maatschappijmodel. Toch zijn ze grotendeels genegeerd in het Verdrag van Rome van 1957.

• Artikel 73 over vervoer verwijst zonder verdere toelichting naar "dienstverlening inherent aan de notie van openbare dienstverlening".
• Artikel 86 behandelt mogelijke afwijkingen van de regels van het verdrag, zoals die inzake de concurrentie, voor "diensten van algemeen economisch belang". Deze term wordt echter niet toegelicht.

Van 1957 tot 1986 bestond er een consensus tussen alle lidstaten over de diensten van algemeen belang: elke lidstaat bleef bevoegd voor het bepalen, organiseren, toepassen, financieren van de eigen diensten van algemeen belang in functie van de eigen geschiedenis, tradities, instellingen en cultuur.

Pas met de Europese Akte (1986) kregen de Europese instellingen enkele bevoegdheden in dit domein toegewezen: de invoering van het vrije verkeer van diensten en de realisatie van de gemeenschappelijke markt. Op dat moment begon een Europeaniseringsproces van de DAEB, maar zonder specifieke bepalingen ter garantie van de verwezenlijking van hun doelstellingen op communautair niveau. De Europese instellingen voeren sindsdien een integratiebeleid dat heeft geleid tot een progressieve introductie van concurrentie in de sectoren die tot dat moment op basis van nationale of lokale monopolies waren georganiseerd.

In 1992 werden via het Verdrag van Maastricht de bepalingen van het Verdrag van Rome aangevuld. De "diensten van algemeen economisch belang (DAEB)" maken deel uit van dit verdrag als een van de gezamenlijke waarden van de Europese Unie.

Pas met het Verdrag van Amsterdam (1997) werd het beginsel van een gedeelde bevoegdheid van de EU en de lidstaten ingevoerd.

De DAEB maken deel uit van het Handvest van de grondrechten van de EU dat in december 2000 in Nice werd opgesteld. In artikel 36 van dat handvest wordt het recht op toegang tot diensten van algemeen economisch belang erkend en gerespecteerd.

Er bestaan perspectieven voor de vorming van een communautair kader en een daadwerkelijke Europeanisering van de debatten over de toekomst van de DAB (Groenboek 2003, Witboek 2004, Groenboek over publiek-private partnerschappen, debatten over de Richtlijn diensten, Communicatie over de sociale diensten van algemeen belang enz.)