Liberalisering

Twintig jaar geleden waren de meeste diensten van algemeen belang georganiseerd via staatsmonopolies. De regeringen zorgden ervoor dat alle consumenten toegang hadden tot alle diensten. Ook de prijs voor deze diensten werd door de regering beïnvloed.

De diensten van algemeen belang onderscheidden zich van andere diensten door het feit dat de regeringen een geheel aan verplichtingen oplegden aan de leveranciers van deze diensten, die vaak deel uitmaakten van de openbare sector. Deze verplichtingen waren bedoeld om te garanderen dat alle consumenten voor een gecontroleerde en betaalbare prijs toegang hadden tot essentiële diensten.

De sectoren die deze diensten leveren, maken op dit moment een diepgaand wijzigingsproces door. Deze wijzigingen worden ingegeven door technologische ontwikkelingen, de mondialisering en de liberalisering. Ondernemingen die in het verleden staatseigendom waren of onder controle van de staat stonden, zijn geprivatiseerd. Er hebben zich nieuwe ondernemingen een plaats op de markt verworven en er wordt wetgeving ontwikkeld om de vrije concurrentie te stimuleren.

In sommige gevallen wordt de vrije concurrentie belemmerd door het feit dat bepaalde algemene dienstensectoren gedeeltelijk uit natuurlijke monopolies bestaan. De vervoer-, de energie- en tot op zekere hoogte de audiovisuele en telecommunicatiesector leveren diensten via een fysieke infrastructuur, zoals auto- en spoorwegen, bruggen, kabels. De uitdaging bestaat erin duidelijke grenzen af te bakenen voor het natuurlijke monopolie in elke sector en er tegelijkertijd voor te zorgen dat alle secties functioneren op een wijze die de consumenten ten goede komt. Veel diensten van algemeen belang omvatten dus een natuurlijk monopolie-element. Als de passende regelgeving ontbreekt of als de bestaande regulering niet correct wordt toegepast, bestaat het risico dat de privémonopoliehouder niet voldoende gemotiveerd is om de infrastructuren vrij toegankelijk te houden. Bovendien is het bij gebrek aan vrije concurrentie zeer waarschijnlijk dat de verschillende spelers op de markt het op een akkoordje gooien. Dergelijke prijsafspraken kunnen een negatieve impact hebben op de beschikbaarheid, de prijs en de kwaliteit van de diensten.

Ook in sectoren waar concurrentie eenvoudiger is toe te passen, is het niet zeker dat de individuele consument voordeel kan trekken van een vrijmaking van de markt. Prijsverlagingen kunnen bijvoorbeeld aan de consument voorbijgaan. Dat is gebeurd in de telecommunicatiesector, waar tariefverlagingen voor internationale communicatie niet altijd een positief effect hadden op de lokale consument, doordat deze prijsverlagingen niet aan de consument werden doorgerekend.