Wetgeving

Op grond van de wijze waarop de EU-regelgeving op hen van toepassing is, kan onderscheid worden gemaakt tussen twee categorieën diensten van algemeen belang:

• • Diensten van algemeen economisch belang Het aanbod en de organisatie van deze diensten vallen onder de regels van het EG-Verdrag inzake de interne markt en de mededinging, aangezien hun activiteiten van economische aard zijn. Bij grote netwerkindustrieën die een duidelijke Europese dimensie hebben, zoals telecommunicatie, elektriciteit, gas, vervoer en postdiensten, vallen de diensten onder een specifiek communautair rechtskader. Evenzo vallen bepaalde aspecten van het publieke-omroepstelsel onder specifieke EU-wetgeving, zoals de richtlijn "Televisie zonder grenzen". Voor andere diensten van algemeen economisch belang, zoals die op het gebied van afvalbeheer, watervoorziening of afvalwaterverwerking, bestaat geen op zichzelf staande regelgeving op communautair niveau. Specifieke communautaire regels zoals wetgeving inzake overheidsopdrachten, milieu- en consumentenbescherming zijn evenwel van toepassing op bepaalde aspecten van de dienst. Voorts vallen een aantal diensten van algemeen economisch belang ook onder het regelgevend kader van de dienstenrichtlijn.

• • Niet-economische diensten Deze diensten, bijvoorbeeld traditionele overheidsprerogatieven zoals politionele en justitiële taken en wettelijke sociale zekerheidsstelsels, vallen niet onder specifieke communautaire wetgeving. De verdragspalingen inzake mededinging en de interne markt zijn evenmin op deze overheidsprerogatieven van toepassing. Sommige aspecten van de organisatie van deze diensten kunnen onder andere Verdragsbepalingen vallen, bijvoorbeeld het nondiscriminatiebeginsel.

Na de intensivering van de liberalisering, de versterking van de bescherming van de consumenten en een breed debat over burgerschap en de Europese waarden is de benadering van de DAB de afgelopen jaren geëvolueerd. De sleutelelementen blijven echter onveranderd: toegankelijkheid, kwaliteit en betaalbaarheid.

In mei 2004 heeft de Commissie het Witboek over diensten van algemeen belang aangenomen. Dit document is gebaseerd op de conclusies van het Groenboek over diensten van het algemeen belang (2003). Het Witboek bespreekt de aanpak van de Europese Unie om de ontwikkeling van diensten van het algemeen belang van goede kwaliteit te bevorderen. Het bevat de hoofdelementen van een strategie die als doel heeft de burgers en alle ondernemingen van de Unie toegang te bieden tot betaalbare DAB van goede kwaliteit.

• De overheidsinstanties moeten dicht bij de burger kunnen werken
• De doelstellingen van openbare dienstverlening moeten worden gerealiseerd in concurrerende open markten
• De samenhang en de universele toegang moeten worden gewaarborgd
• Een hoog niveau van kwaliteit en veiligheid moet worden gehandhaafd
• De rechten van gebruikers en consumenten moeten worden gewaarborgd
• De prestaties moeten worden gevolgd en geëvalueerd
• De diversiteit van de diensten en de situaties moet worden gerespecteerd
• De transparantie moet toenemen
• Er moet rechtszekerheid worden geboden

Met de aanneming van het "Altmark-pakket" in juli 2005 (Altmark verwijst naar een Duitse busbedrijf dat staatssteun ontving) heeft de Commissie de regels inzake staatssteun met betrekking tot diensten van algemeen belang vereenvoudigd en verhelderd. Het besluit van de Commissie legt de voorwaarden vast waarbinnen een financiële compensatie die enkel als tegenpartij voor door een lidstaat opgelegde verplichtingen tot openbare dienstverlening wordt verstrekt, niet als staatssteun wordt beschouwd.

De resolutie van het Europees Parlement (A6-0275/2006) van 26 september 2006 vormt de afronding van het overleg met de instellingen en betrokken partijen over het Witboek van 2004. De resolutie handhaaft de onderliggende principes en de prioritaire maatregelen die in het Witboek worden beschreven. De resolutie bepaalt dat het niet mogelijk is de diensten van algemeen belang op uniforme wijze te definiëren en vraagt de Europese Unie en in het bijzonder de Commissie om haar activiteiten in de verschillende sectoren en domeinen voort te zetten teneinde duidelijkere en meer consistente regels te formuleren, waarbij het subsidiariteitsbeginsel steeds wordt gehandhaafd. De communicatie over de diensten van algemeen belang, met inbegrip van de sociale diensten van algemeen belang, is in november 2007 aangenomen en vormt een weerslag van de resultaten van dit overlegproces.