Czym są usługi świadczone w interesie ogólnym?

Termin „usługi świadczone w interesie ogólnym” („services of general interest” - SGI) [1], obejmują zarówno usługi interesu ogólnego świadczone na zasadach rynkowych - komercyjnych (market services of general interest), jak i nierynkowych - niekomercyjnych (non-market services general interest). Do usług tych zaliczamy m.in. usługi energetyczne, telekomunikacyjne, mediów elektronicznych, pocztowe, dostawę wody, gospodarowanie odpadami, usługi edukacyjne, zdrowotne, transportowe.

Jedną z podstawowych zasad, które odróżniają usługi świadczone w interesie ogólnym od usług komercyjnych, jest to, że te pierwsze często nie generują zysku, a nawet przynoszą stratę. Przykładem może być w obszar transportu: samorząd utrzymuje z ważnych powodów społecznych określoną siatkę połączeń, płacąc za to przewoźnikowi. Gdyby nie ta dopłata, to przewoźnik musiałby zawiesić lub zlikwidować część połączeń, tym samym ograniczając mobilność mieszkańców gminy lub województwa.

Organy publiczne powinny decydować o charakterze i zakresie usług świadczonych w interesie ogólnym oraz o tym, czy decydują się one wykonywać te usługi samodzielnie, czy też zlecają je innym podmiotom (prywatnym lub publicznym) działającym dla zysku (na zasadach rynkowych) lub w systemie non-profit.

Część przemysłów sieciowych świadczących usługi w interesie ogólnym, z racji swojego europejskiego zasięgu, podlega dyrektywom sektorowym Unii Europejskiej, które są implementowane przez kraje członkowskie, w tym Polskę. W partnerstwie z władzami krajowymi, regionalnymi i lokalnymi, Unia odgrywa więc ważną rolę w określaniu zasad i warunków świadczenia szerokiego zakresu usług. Ta wspólna odpowiedzialność znajduje swoje odbicie w Traktacie, jak również jest opisana w Protokole dotyczącym usług użyteczności publicznej (usług świadczonych w interesie ogólnym), załączonym do Traktatu Lizbońskiego.

Usługi świadczone w interesie ogólnym odgrywają ważną rolę w zwalczaniu wykluczenia społecznego oraz wspieraniu sprawiedliwości i ochrony społecznej, które stanowią cele Unii Europejskiej.

W przypadku usług świadczonych w interesie ogólnym Unia Europejska podkreśla, że wszystkim obywatelom i przedsiębiorcom należy zapewnić nie tylko rzeczywisty dostęp do szeregu tych usług, ale także:

• wysoki poziom jakości i bezpieczeństwa usług,
• przystępność cenowa,
• różnorodność usług,
• równe traktowanie,
• propagowanie praw odbiorów (prawo do edukacji, zdrowia, bezpieczeństwa, zatrudnienia, energii, wody, transportu, komunikacji itp.).

Usługi świadczone w interesie ogólnym obejmują szeroki zakres działań, od wielkich przemysłów sieciowych, takich jak: przemysł energetyczny, telekomunikacyjny, media elektroniczne i usługi pocztowe, do edukacji, dostawy wody, gospodarowania odpadami, służby zdrowia i usług społecznych (socjalnych). Usługi te są niezbędne w codziennym życiu obywateli i przedsiębiorstw, oraz odzwierciedlają europejski model społeczny. Odgrywają one kluczową rolę we wzmacnianiu spójności społecznej (zwalczanie wykluczenia społecznego i ubóstwa, tworzenie solidarności w społeczeństwie) i terytorialnej (harmonijny i jednolity rozwój całości terytorium). Są bardzo ważne dla zrównoważonego rozwoju UE, rozumianego w kategoriach wysokiego zatrudnienia, integracji społecznej, wzrostu ekonomicznego i jakości środowiska naturalnego. Mimo, iż ich zakres i organizacja różnią się znacząco w zależności od tradycji i kultury interwencjonizmu państwowego, można je wspólnie zdefiniować jako te usługi, zarówno o charakterze gospodarczym, jak i pozagospodarczym, które władze publiczne klasyfikują jako leżące w interesie ogólnym i podlegające szczególnym obowiązkom użyteczności publicznej.