Zmiany i wyzwania konkurencji rynkowej

Zmiany – konsumentom obiecuje się większy wybór, niższe ceny i lepszą jakość. Ale, aby wszystkie z tych zmian faktycznie zaistniały, potrzebne jest zarówno solidne ustawodawstwo, stojące na straży praw konsumenckich, jak i dobrze poinformowani konsumenci, zdolni zmierzyć się z nowymi trendami i nową sytuacją na rynku we właściwy i korzystny dla siebie sposób.

Wyzwania – w sytuacji dostarczania usług świadczonych w interesie ogólnym przez monopole państwowe, konsumenci nie musieli dokonywać wyboru, bo go nie mieli. Był tylko jeden dostawca, jedna jakość i jedna cena. Ktoś inny podejmował decyzje za konsumentów. Nawet, jeśli musieli oni płacić za usługi o niskiej jakości, nie mieli na to wpływu, nie mieli możliwości (albo bardzo ograniczoną), żeby poprawić swoją sytuację jako konsumentów. Obecnie, w warunkach liberalizacji usług świadczonych w interesie ogólnym, konsumenci muszą zachowywać się inaczej. Powinni poddać rynek analizie, zrobić rozpoznanie dostawców, cen, dostępności geograficznych i ekonomicznych, jakości, warunków umowy, usług posprzedażowych. Ich decyzje wymagają pozyskania informacji i większej świadomości konsumenckiej. Informacje te są podstawą porównań, celem dokonania właściwych wyborów i podjęcia właściwej decyzji, które będą dla konsumenta jak najkorzystniejsze. Konsumenci muszą się nauczyć roli bycia konsumentem. Badanie rynku jest czasochłonną procedurą i wielu konsumentów nie chce podejmować tego typu inicjatyw, gdyż nie dostrzega wystarczająco wyraźnie korzyści związanych z liberalizacją właściwego sektora rynku. Zmiana postaw konsumenckich wymaga czasu, edukacji i szkolenia. Jest to zatem wyzwanie pod adresem konsumentów.

Radykalne zmiany zachodzące w usługach świadczonych w interesie ogólnym, nie pozbawiły a wręcz przeciwnie, wzmocniły znaczenie praw konsumentów. Konsument ma prawo dostępu do bezpiecznych i godnych zaufania usług wysokiej jakości, na rozsądnych warunkach i po dostępnych cenach, jak również do skutecznego dochodzenia swoich praw. Przysługuje mu również prawo do przejrzystych informacji na temat dostawców i cen, przejrzystego systemu regulacji, a także prawo do reprezentowania przez instytucje i organizacje konsumenckie, których celem statutowym jest ochrona i edukacja konsumentów.

Pozostaje pytanie, czy rynek potrafi sam rozwiązać problemy związane z wykluczeniem. Istnieje obawa, że niektóre niezbędne usługi nie będą dostarczane wszystkim konsumentom po dostępnych im cenach. W szczególności osoby o niskim dochodzie lub żyjące na obszarach, gdzie koszty infrastrukturalne są wysokie, mogą znaleźć się w sytuacji, gdy nie będzie ich stać na dostęp do podstawowych usług. Podobnie, pewne grupy konsumentów, które są postrzegane jako niedochodowe, mogą nie mieć możliwości czerpania korzyści z niższych cen, jeśli nie będzie przepisów zobowiązujących dostawców do ich równego traktowania.

Niektóre usługi podstawowe są nierentowne ekonomicznie i w sytuacji braku stosownej interwencji, nie będą w ogóle dostarczane na rynek. Wybór w ich zakresie będzie w rezultacie bardzo ograniczony, albo w ogóle go nie będzie. Na przykład dostawca usług transportowych w systemie zliberalizowanym może zrezygnować ze świadczenia usług na mało uczęszczanej trasie. Oto dlaczego Unia Europejska wprowadziła pojęcie „usług powszechnych”.