Fundusze inwestycyjne

Fundusze inwestycyjne są profesjonalnie zarządzanymi instytucjami zbiorowego inwestowania, które gromadzą środki finansowe swoich klientów i inwestują je w różnego rodzaju instrumenty finansowe (akcje, obligacje itp.)

Fundusze inwestycyjne

Jaka jest idea i historia funduszy inwestycyjnych?

Fundusze inwestycyjne mogą inwestować środki swoich klientów w różnego rodzaju instrumenty, stąd istnieje wiele różnych kategorii funduszy o różnym poziomie ryzyka. Portfele inwestycyjne funduszy są stale nadzorowane przez zarządzających nimi profesjonalnych managerów i dostosowywane do zmieniających się warunków na rynku. Fundusze inwestycyjne objęte są zewnętrznym nadzorem finansowym (podobnie jak banki i inne instytucje finansowe), a zyski ich klientów są przedmiotem opodatkowania (podobnie jak inne dochody kapitałowe), chociaż w przypadku niektórych funduszy (np. emerytalnych) mogą być objęte zwolnieniami podatkowymi. Pierwsze fundusze inwestycyjne powstały w Stanach Zjednoczonych w latach 20-tych XX wieku. W okresie Wielkiego Kryzysu w latach 30-tych XX wieku powstały pierwsze przepisy regulujące ich działalność oraz instytucje nadzorujące ich przestrzegania.

W Polsce do 1991 roku nie było możliwe tworzenie funduszy inwestycyjnych ze względu na brak uregulowań prawnych. Dopiero Ustawa „Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi i funduszach powierniczych” z 22 marca 1991 dała odpowiednie podstawy prawne, a pierwsze Towarzystwa Funduszy Inwestycyjnych powstały w 1992 roku. W 1997 roku uchwalono Ustawę o funduszach inwestycyjnych która weszła w życie 21 lutego 1998 r. i stworzyła podstawy do powstania Otwartych Funduszy Inwestycyjnych. W 2004 roku uchwalono nową ustawę o funduszach inwestycyjnych, dostosowującą istniejące przepisy do dyrektyw Unii Europejskiej.

Jakie są rodzaje funduszy inwestycyjnych?

Najczęściej stosowaną klasyfikacją funduszy inwestycyjnych jest klasyfikacja ze względu na rodzaj aktywów (instrumentów finansowych), w jakie inwestują. W ramach tej klasyfikacji wyróżniamy:

• fundusze akcji – inwestujące w akcje spółek giełdowych,
• fundusze obligacji – inwestujące w obligacje (głównie skarbowe),
• fundusze rynku pieniężnego – inwestujące w instrumenty rynku pieniężnego (np. bony skarbowe lub pieniężne, certyfikaty depozytowe itp.),
• fundusze mieszane (zwane także zrównoważonymi) – inwestujące w różne instrumenty (zwykle akcje i obligacje skarbowe) w ustalonych proporcjach (zwykle udział każdego ze składników mieści się w granicach 40 – 60%), -fundusze ochrony kapitału – inwestujące w instrumenty pozbawione ryzyka (np. lokaty międzybankowe),
• fundusze indeksowe – inwestujące w indeksy giełdowe uznanych giełd papierów wartościowych (np. giełdy w Nowym Jorku czy Londynie),
• fundusze nieruchomości – inwestujące w nieruchomości użytkowe (biurowe lub mieszkalne pod wynajem),
• fundusze surowcowe – inwestujące w różnego rodzaju surowce (np. metale szlachetne typu złoto, srebro itp.),
• fundusze funduszy – inwestujące w jednostki udziałowe innych funduszy inwestycyjnych,
• fundusze „parasolowe” – złożone z wielu pod-funduszy inwestujących na wielu rynkach równocześnie (w celu rozproszenia i minimalizacji ryzyka).

Istnieje także podział funduszy na:

• otwarte – mogą emitować nieograniczoną ilość jednostek uczestnictwa, które mogą być następnie nabywane przez indywidualnych inwestorów,
• zamknięte – emitujące ograniczoną liczbę tzw. certyfikatów depozytowych, które mogą być wykupione tylko w określonych terminach.

Co należy wiedzieć przed zainwestowaniem w fundusze?

Fundusze inwestycyjne mają przewagę nad bezpośrednim inwestowaniem na rynku kapitałowym ze względu na to że:

• oferują niższe koszty transakcji, które rozkładają się na wielu inwestorów,
• wiążą się z niższym ryzykiem (ze względu na jego rozłożenie – dywersyfikację),
• zarządzane są przez profesjonalistów dysponujących lepszą wiedzą i informacją.

Oczywiście inwestowanie w fundusze wiąże się zawsze z mniejszym lub większym ryzykiem oraz kosztami (opłatami), tak więc przed podjęciem decyzji o zainwestowaniu w fundusz należy zadać sobie następujące pytania:

• Jak duże ryzyko jestem w stanie podjąć?
• Jaki jest cel inwestowania (bieżący zysk, emerytura, edukacja, oszczędzanie na „czarną godzinę” itp.)?
• Jaki jest horyzont czasowy inwestycji (długi czy krótki)?
• Czy przewiduję wcześniejsze wycofanie środków (np. w razie nagłej potrzeby)?
• Jaki rodzaj funduszu najbardziej mnie interesuje?
• Jaka jest polityka inwestycyjna funduszu?
• Jaka jest historia i średnia stopa zwrotu funduszu?
• W jaki sposób dzielone są ewentualne dodatkowe zyski (np. dywidendy z akcji)?
• Jakie są dodatkowe koszty inwestowania (początkowe, bieżące i końcowe)?
• Jak często będę informowany o stanie zainwestowanych środków?

Co należy wiedzieć o inwestowaniu w fundusze zagraniczne?

Inwestowanie w fundusze możliwe jest nie tylko we własnym kraju, ale także za pośrednictwem funduszy zarejestrowanych i działających za granicą. W przypadku skarg na działalność funduszy zagranicznych (np. niewłaściwie zrealizowane zlecenia, nieautoryzowane transakcje itp.) można zwrócić się do właściwego sądu w ich kraju macierzystym. W krajach Unii Europejskiej istnieje możliwość polubownego rozwiązywania sporów za pośrednictwem instytucji zwanej FIN – NET, która pełni rolę pośrednika między stronami sporu. Procedury polubowne są zwykle prostsze i szybsze niż procedury sądowe, jednak nie zawsze są one satysfakcjonujące dla obu stron.

Należy pamiętać, że środki zainwestowane w funduszach w większości krajów są objęte podobnymi gwarancjami jak depozyty bankowe, chociaż wysokość kwoty gwarantowanej może być różna w różnych krajach. Oczywiście gwarancje takie nie chronią przed stratami wynikającymi ze spadku wartości jednostek uczestnictwa funduszy, a jedynie przed stratami spowodowanymi błędami, defraudacją czy nagłym bankructwem funduszu.

Powiązania z innymi sekcjami Modułu 7:

• Oszczędności/inwestycje
• Banki,
• Ryzyko,
• Inflacja,
• Reklamacje.

Powiązania z modułem Usług Finansowych (Moduł 2):

• Inwestycje,
• Budżet domowy.

Przydatne strony internetowe:

• Komisja Nadzoru Finansowego

Bibliografia:

1. Dębski W., Rynek finansowy i jego mechanizmy, Wyd. PWN, Warszawa 2007.
2. Jawdosiuk B., Jak wybrać fundusz inwestycyjny, Wyd. KPWiG, Warszawa 2005.
3. Majcher M., Jak inwestować w Unii Europejskiej, Wyd. KPWiG, Warszawa 2005.
4. Pochmara W. Prawa uczestnika funduszu inwestycyjnego, Wyd. KPWiG, Warszawa 2004.
5. Sławiński A. – Rynki finansowe, Wyd. PWE, Warszawa 2006.

Wersja pdf:

Fundusze inwestycyjne